Bir metal parça CNC'den, lazerden veya dökümden çıktığında henüz "tamamlanmış" sayılmaz. Üzerinde keskin çapaklar, yağ kalıntıları veya mat bir yüzey olabilir. İşte bu ham parçayı pürüzsüz, parlak ve montaja hazır hale getiren süreç, vibrasyonlu yüzey işlem (tumbling) ve bu sürecin başrol oyuncuları olan aşındırma taşlarıdır.
Halk arasında sadece "taş" denilip geçilse de, bu malzemeler mühendislik harikası seramik, plastik veya metal alaşımlardan üretilir. Bu yazımızda, doğru yüzey işlem taşını seçmenin inceliklerini ve çeşitlerini mercek altına alıyoruz.
Vibrasyon kazanının içine atılan bu taşlar, makinenin titreşimiyle birlikte metal parçalarla sürekli bir sürtünme etkileşimine girer. Bu "kontrollü aşındırma" süreci şunları sağlar:
Çapak Alma (Deburring): Kesim sonrası kalan keskin metal fazlalıklarını temizler.
Yüzey Düzeltme: Pürüzlü yüzeyleri (Ra değerini düşürerek) pürüzsüzleştirir.
Parlatma (Polishing): Metale ayna parlaklığı veya satine bir görünüm kazandırır.
Yağ ve Kir Temizliği: Yüzeydeki tufal ve pası söker.
Doğru sonuç almak için taşın malzemesi, işlenecek metalden uygun sertlikte olmalıdır.
En yaygın kullanılan türdür. Kil ve aşındırıcı minerallerin (alüminyum oksit, silisyum karbür) fırınlanmasıyla üretilir.
Özellikleri: Sert, ağır ve agresiftir.
Kullanım Alanı: Çelik, demir, titanyum gibi sert metallerin çapak alması ve pas temizliği için idealdir. Ağır aşındırma işlerinde kullanılır.
Polyester reçine içerisine karıştırılmış aşındırıcılardan oluşur. Seramiğe göre daha hafif ve yumuşaktır.
Özellikleri: Metale zarar vermeden nazikçe aşındırır. Parçaların birbirine çarpıp ezilmesini önler (yastıklama etkisi).
Kullanım Alanı: Alüminyum, zamak, pirinç gibi yumuşak metaller ve hassas döküm parçalar için vazgeçilmezdir.
Aşındırıcı özelliği yok denecek kadar azdır.
Özellikleri: Çok sert ve yoğundur ancak yüzeyi çizmez, sadece ezer ve parlatır.
Kullanım Alanı: Son aşama parlatma işlemlerinde, kimyasal bileşiklerle birlikte "ayna parlaklığı" elde etmek için kullanılır.
Ömürlük medyalardır. Aşınmazlar ve boyut değiştirmezler.
Özellikleri: Yüksek basınçla yüzeyi sıkıştırarak parlatır (bilyeli dövme/burnishing).
Kullanım Alanı: Basınçlı döküm parçaların parlatılmasında ve yüzey sertliğinin artırılmasında kullanılır.
Taşlar; konik, piramit, silindir, yıldız veya üçgen gibi geometrik şekillerde üretilir. Bunun sebebi estetij değil, tamamen işlevseldir:
Erişim: Küçük bir üçgen taş, parçanın en dar köşesine girip temizleyebilir.
Sıkışma (Lodging) Önleme: Parçanızda 5mm'lik bir delik varsa, oraya sıkışmayacak boyutta veya şekilde bir taş seçmelisiniz.
Vibrasyonlu yüzey işlemde "her işe yarayan tek bir taş" yoktur. Çelik bir dişliyi parlatmakla, alüminyum bir gövdeyi temizlemek tamamen farklı taşlar gerektirir. Yanlış seçim, parçanın bozulmasına veya işlemin saatlerce uzamasına neden olur. Verimlilik ve kalite için prosesinize en uygun "medya-kimyasal-makine" üçlüsünü belirlemelisiniz.
