Musluktan akan suyun berrak olması, onun temiz veya "içilebilir" olduğu anlamına gelmez. Çıplak gözle görülemeyen klor, tarım ilacı kalıntıları (pestisitler), ağır metaller ve uçucu organik bileşikler (VOC), suyun kalitesini tehdit eden sinsi düşmanlardır. İşte tam bu noktada, doğanın bir mucizesi teknolojiyle buluşur: Aktif Karbon Filtreler. Hem evsel hem de endüstriyel su arıtma tesislerinin kalbi sayılan bu siyah granüller, suyu sadece süzmekle kalmaz, moleküler düzeyde temizler.
Aktif karbon; kömür, hindistan cevizi kabuğu veya odun gibi karbonca zengin malzemelerin, yüksek ısı ve buhar altında işlenerek "aktive edilmesiyle" elde edilir. Bu işlem, karbon parçacıkları üzerinde milyonlarca mikroskobik gözenek açar.
Bu gözenekli yapı o kadar muazzamdır ki; sadece 1 çay kaşığı aktif karbonun yüzey alanı, bir futbol sahasının büyüklüğüne eşittir. İşte aktif karbonun gücü bu devasa yüzey alanından gelir.
Aktif karbonun suyu temizleme yöntemine "Adsorpsiyon" (Yüzeyde Tutma) denir. Bunu bir süngerin suyu emmesi (absorpsiyon) gibi düşünmeyin. Daha çok bir mıknatısın demir tozlarını çekmesi gibidir. Su, karbon yatağının içinden geçerken; klor, yağlar ve organik kirleticiler karbonun gözeneklerine elektriksel kuvvetlerle tutunur ve hapsolur. Temiz su ise bu gözeneklerin arasından süzülüp yoluna devam eder.
Aktif karbon filtreler, arıtma prosesinin genellikle "Ön Arıtma" veya "Son Parlatma" aşamasında kullanılır ve 4 kritik görevi üstlenir:
1. Klor ve Kloramin Giderimi: Şehir şebeke sularında dezenfeksiyon için kullanılan klor, suya kötü bir tat ve koku verir. Daha da önemlisi, klor, endüstriyel tesislerdeki hassas Ters Osmoz (Reverse Osmosis) membranlarını yakarak deler. Aktif karbon, kloru %99 oranında tutarak hem suyun kalitesini artırır hem de pahalı membranları korur.
2. Tat ve Koku İyileştirme: Sudaki küf kokusu, toprak tadı veya metalik tat; genellikle çürüyen bitkilerden veya alglerden kaynaklanan organik maddelerden gelir. Aktif karbon, bu organik bileşikleri (tannin, lignin vb.) adsorbe ederek suyun lezzetini nötrler.
3. Organik Kimyasalların (VOC) Tutulması: Endüstriyel atıklar, tarım ilaçları, solventler ve petrol türevleri gibi kanserojen maddeler (THM'ler), standart filtrelerden geçebilir. Ancak aktif karbonun mikropor yapısına takılırlar.
4. Renk Giderimi: Tekstil veya boya sanayinden gelen atık sulardaki renk pigmentlerini tutarak suyun berraklaşmasını sağlar.
Granül Aktif Karbon (GAC): Kum tanesi büyüklüğündedir. Genellikle basınçlı tanklar (tanker filtreler) içinde kullanılır. Sürekli akış olan sistemler için idealdir ve rejenerasyonu (yeniden canlandırılması) mümkündür.
Toz Aktif Karbon (PAC): Pudra kadar incedir. Genellikle mevsimsel koku problemlerinde veya acil kirlilik durumlarında suya doğrudan dozajlanarak kullanılır.
Su arıtımında en çok tercih edilen tür, Hindistan Cevizi Kabuğu bazlı (Coconut Shell) aktif karbondur. Neden mi? Çünkü hindistan cevizi karbonu, "Mikropor" (çok küçük gözenek) açısından en zengin türdür. Bu da onu, sudaki klor ve küçük organik molekülleri tutmak için kömür bazlı karbonlardan çok daha etkili ve sert (aşınmaya dayanıklı) kılar.
Bir su arıtma tesisi ne kadar modern olursa olsun, eğer sistemde doğru tasarlanmış bir aktif karbon filtresi yoksa, suyun kimyasal saflığı ve lezzeti her zaman risk altındadır. Aktif karbon, doğanın bize sunduğu en güçlü ve en ekonomik arıtma aracıdır.
