Bir uçak gövdesindeki kompozit parça, bir zırhlı araçtaki balistik çelik veya bir füze motorundaki nadir toprak elementi... Savunma sanayinde kullanılan her malzeme, ekstrem koşullara dayanmak zorundadır. Bu sektöre hammadde veya yarı mamul sağlayan tedarikçiler için "kalite", sadece bir vaat değil, belgelendirilmiş bir zorunluluktur. Bu yazımızda, savunma sanayi tedarikçilerinin (veya adaylarının) bilmesi gereken temel sertifikasyon süreçlerini ve malzeme doğrulama standartlarını inceliyoruz.
Sadece iyi bir ürün üretmek yetmez; bu ürünü sürdürülebilir bir kalite sistemiyle ürettiğinizi kanıtlamanız gerekir.
AS9100 (Havacılık ve Uzay): ISO 9001'in üzerine inşa edilen, ancak havacılık, uzay ve savunma sanayinin çok daha sıkı gereksinimlerini içeren uluslararası standarttır. Malzeme tedarikçileri için "Altın Standart" olarak kabul edilir. Risk yönetimi ve konfigürasyon kontrolü bu standardın kalbidir.
AQAP (Müttefik Kalite Güvence Yayınları): NATO üyesi ülkelerin savunma tedariklerinde aradığı kalite güvence gereksinimleridir. Üreticinin sadece ürünü değil, tüm üretim proseslerini askeri disiplinle yönettiğini belgeler.
Savunma sanayine metal tozu, alaşım veya kimyasal hammadde sağlıyorsanız, müşteriniz sizden sadece ürünü değil, onun "kimliğini" de isteyecektir. Burada EN 10204 standardı devreye girer.
Tip 2.2 Sertifikası (Test Raporu): Üreticinin, ürünün sipariş gereksinimlerine uygun olduğunu beyan ettiği, spesifik olmayan test sonuçlarına dayalı belgedir.
Tip 3.1 Sertifikası (Muayene Belgesi): Savunma sanayinde en sık talep edilen belgedir. İmalatçının, üretimden bağımsız bir kalite birimi tarafından onaylanmış, o partiye (lot) ait spesifik test sonuçlarını içerir. Kimyasal analiz ve mekanik test sonuçları burada yer alır.
Tip 3.2 Sertifikası: Hem imalatçının yetkili personeli hem de alıcının yetkilendirdiği bağımsız bir denetçi tarafından onaylanan en üst düzey doğrulama belgesidir.
Savunma sanayinde bir malzeme hatası tespit edildiğinde, o malzemenin hangi madenden çıktığına kadar geriye dönük takip yapılabilmelidir.
Lot/Batch Numarası: Üretilen her toz veya hammadde partisi benzersiz bir kimliğe sahip olmalıdır.
Hammadde Şeceresi: Kullandığınız girdilerin sertifikalarını da arşivlemeniz ve talep edildiğinde sunmanız gerekir.
Türkiye'de savunma sanayi ekosistemine (ASELSAN, ROKETSAN, TUSAŞ vb.) girmek isteyen firmalar için Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) tarafından yürütülen Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programı (EYDEP) kritik bir adımdır. Bu süreçte firmanın teknolojik yetkinliği, üretim altyapısı ve kalite süreçleri denetlenir. Malzeme tedarikçilerinin, yerli üretim kabiliyetlerini bu programla tescillemesi büyük bir avantaj sağlar.
Sertifikasyon kağıt üzerinde başlar ancak laboratuvarda biter. Malzemelerin aşağıdaki testlerden başarıyla geçmesi ve raporlanması gerekir:
Kimyasal Kompozisyon Analizi: Malzemenin içindeki elementlerin oranlarının (örneğin XRF veya ICP yöntemleri ile) doğrulanması.
Mekanik Testler: Çekme, kopma, sertlik ve darbe dayanımı testleri.
Mikroyapı Analizi: SEM (Taramalı Elektron Mikroskobu) ile malzemenin iç yapısının ve tane boyutunun incelenmesi.
Savunma sanayi tedarikçisi olmak, uzun soluklu bir maratondur. AS9100 gibi sistemleri kurmak, EN 10204 3.1 seviyesinde izlenebilirlik sağlamak ve laboratuvar altyapısını güçlendirmek maliyetli görünebilir. Ancak bu yatırımlar, firmanızı sadece yerel bir üretici olmaktan çıkarıp, küresel savunma ve havacılık devlerinin onaylı tedarikçi listesine taşıyan anahtardır. Unutmayın, savunma sanayinde en değerli malzeme "güven"dir.
