Atölyenizde yere bir kimyasal döküldü. Rengi şeffaf, kokusu yok. Sadece suyla temizleyebilir misiniz? Yoksa su değdiği anda zehirli bir gaz mı çıkaracak? Veya yangın çıktı; köpükle mi müdahale etmelisiniz yoksa tozla mı?
Bu soruların cevabını acil durum anında internette arayamazsınız. Cevap, o kimyasalın pasaportu olan MSDS (Material Safety Data Sheet), Türkçe adıyla GBF (Güvenlik Bilgi Formu) belgesindedir. Bu belge, sadece yasal bir zorunluluk değil, işletmenizi ve sağlığınızı koruyan en kritik dokümandır. Peki, genellikle karmaşık görünen bu belgeyi 30 saniyede nasıl analiz edersiniz?
MSDS (yeni yönetmeliklerle artık sadece SDS olarak da bilinir), bir kimyasal maddenin özelliklerini, potansiyel tehlikelerini ve güvenli kullanım koşullarını anlatan detaylı bir teknik belgedir. Her kimyasal üreticisi, sattığı ürünle birlikte bu belgeyi ücretsiz ve Türkçe olarak vermek zorundadır.
Bir GBF/MSDS belgesi uluslararası standartlara (GHS) göre hazırlanır ve her zaman 16 bölümden oluşur. Acil bir durumda 16 maddenin hepsini okumaya vaktiniz olmayabilir. İşte hayat kurtaran en kritik 5 bölüm:
"Bu tenekenin içinde ne var?" sorusunun cevabıdır.
Ürünün ticari adı ve kullanım amacı yazar.
Acil Durum Telefonu: Zehirlenme durumunda aranacak numara buradadır.
Belgenin kalbidir. Kimyasalın ne kadar tehlikeli olduğunu burada görürsünüz.
Piktogramlar: Kuru kafa (zehirli), alev (yanıcı) veya ünlem işareti (tahriş edici) gibi evrensel semboller bulunur.
H Kodları (Hazard - Zararlılık): Örn: H300 (Yutulması halinde öldürücüdür).
P Kodları (Precaution - Önlem): Örn: P260 (Tozunu solumayın).
"Arkadaşımın gözüne sıçradı, ne yapayım?" sorusunun cevabıdır.
Soluma, yutma veya cilt temasında yapılacak ilk müdahaleyi anlatır.
Dikkat: Bazı kimyasallarda "kusturmayın" yazar, bazılarında "bol su içirin". Ezbere iş yapmamak için burası okunmalıdır.
Deponuz yanıyorsa, itfaiyeye vereceğiniz ilk bilgi buradan gelir.
Her kimyasal suyla sönmez! Bazıları (örneğin magnezyum tozu) suyla temas edince patlar. Burada hangi tip söndürücü (Köpük, CO2, Kuru Toz) kullanılacağı yazar.
"Bu malzemeyle çalışırken ne giymeliyim?" sorusunun cevabıdır.
Sadece gözlük yetiyor mu? Yoksa tam yüz maskesi mi lazım?
Hangi tür eldiven kullanılmalı? (Nitril mi, lateks mi, neopren mi? Her eldiven her kimyasalı tutmaz.)
Bölüm 3 (Bileşimi): Karışımın içindeki maddelerin yüzdelerini ve CAS numaralarını (kimyasal kimlik no) verir.
Bölüm 7 (Elleçleme ve Depolama): Ürünü güneş altında mı, serin yerde mi saklamalıyız? Yanına hangi kimyasallar konulmaz?
Bölüm 14 (Taşımacılık Bilgisi): Ürünü kargoya verirken "Tehlikeli Madde" (ADR) kapsamında olup olmadığını gösterir (UN Numarası).
GBF/MSDS belgesi dosyalarda durur, ancak kimyasalın etiketi her zaman üzerindedir. Yeni sistemde (SEA/GHS), MSDS üzerindeki uyarıların aynısı etikette de olmak zorundadır.
Eğer etiketi yıpranmış veya düşmüş bir şişe görürseniz, onu asla kullanmayın. İçindeki su da olabilir, asit de.
MSDS (GBF) okumayı bilmek, bir mühendis veya işçi için okuma-yazma bilmek kadar temel bir ihtiyaçtır. Bu belgeler "bürokratik kağıt parçaları" değil, olası bir kazada sizin ve çalışanlarınızın hayatta kalma rehberidir. İş yerinize gelen her yeni kimyasalın GBF'sini mutlaka bir kez gözden geçirin; çünkü kaza geliyorum demez, ama GBF kazanın nasıl geleceğini söyler.
