Metal Eklemeli İmalat (AM) veya Toz Metalurjisi tesislerinde en büyük kabus, hatalı bir parça üretmek değil; bir toz patlaması (dust explosion) yaşamaktır. Mikron boyutundaki metal tozları, havada asılı kaldığında veya yanlış depolandığında, benzin buharından farksızdır.
Bir işletme sahibi veya üretim müdürü olarak, "Metal Tozu Güvenliği" sadece yasal bir zorunluluk değil, personelinizi ve milyon dolarlık makinelerinizi korumanın tek yoludur. Peki, güvenli bir depolama ve elleçleme süreci nasıl olmalıdır?
Metal tozları çok geniş bir yüzey alanına sahiptir. Eğer havada bir toz bulutu oluşur ve bir kıvılcım (statik elektrik vb.) ile buluşursa, şiddetli bir patlama meydana gelir.
Kritik Bilgi: Alüminyum ve Titanyum tozları, patlama şiddeti (Kst değeri) en yüksek olan malzemelerdendir.
Nem, metal tozlarının en büyük düşmanıdır. Nemle temas eden bazı tozlar (özellikle Alüminyum), ekzotermik (ısı veren) tepkimeye girer ve Hidrojen gazı açığa çıkarır. Bu gaz, kapalı kaplarda basınç patlamalarına yol açabilir.
Tozlarınızı sıradan raflarda saklayamazsınız. Aşağıdaki kurallar altın standarttır:
Anti-Statik Kaplar: Tozlar, mutlaka iletken veya statik elektriği dağıtan (dissipative) plastik/metal kaplarda saklanmalıdır.
Nemsiz ve Serin Ortam: Depolama alanı nem kontrollü (<%40 RH) ve serin olmalıdır.
Yangın Dolapları: Yanıcı metal tozları, yangına dayanıklı özel güvenlik dolaplarında saklanmalıdır.
Ayrı Depolama: Oksitleyici maddeler ile yanıcı metal tozları asla yan yana gelmemelidir.
Tozla temas eden personelin sağlığı (Health - SHE'nin H'si) için şu önlemler şarttır:
Solunum Koruma: Nano ve mikro partiküller akciğerlere kolayca ulaşır. FFP3 veya P3 filtreli maskeler (veya tam yüz maskeleri) zorunludur.
Anti-Statik Kıyafetler: Personelin üzerindeki statik elektrik, tozu ateşleyebilir. ESD (Elektrostatik Deşarj) ayakkabıları ve önlükleri kullanılmalıdır.
Eldiven Seçimi: Nitril eldivenler, hem cildi metal tozunun iritasyonundan korur hem de tozu vücut yağlarından korur.
Metal yangınları (D Sınıfı), standart yangınlardan çok farklıdır.
Su Yasaktır: Yanan bir metal tozuna (örneğin Magnezyum veya Titanyum) su sıkarsanız, su molekülleri ayrışır ve yangını besleyen Hidrojen patlamasına neden olur.
D Sınıfı Söndürücüler: Sadece metal yangınları için üretilmiş özel toz (kuru kum, sodyum klorür bazlı) söndürücüler kullanılmalıdır.
Tozun olduğu yerde kullanılan elektrikli süpürgeler, aydınlatmalar ve anahtarlar ATEX (Explosion Proof) sertifikalı olmalıdır. Standart bir elektrikli süpürge, içine çektiği metal tozunu motorundaki kıvılcımla ateşleyerek bir bombaya dönüşebilir. Sadece ıslak tip (wet scrubber) veya ATEX onaylı vakum sistemleri kullanılmalıdır.
Metal tozu güvenliği, bir kerelik bir kurulum değil, sürekli bir disiplindir. Doğru depolama, doğru ekipman ve eğitimli personel üçlüsü, tesisinizi olası felaketlerden koruyan sigortanızdır. Unutmayın: Güvenlik prosedürlerine harcanan her kuruş, olası bir kazanın maliyetinden binlerce kat daha ucuzdur.
