Yıllarca ortopedik implantlarda "altın standart" metal alaşımları (titanyum ve kobalt-krom) oldu. Ancak metallerin iki büyük sorunu vardı: Kemiğe göre çok serttiler ve röntgen filmlerinde görüntüyü bozuyorlardı.
1990'ların sonunda tıp dünyasına giren Medikal Sınıf PEEK, biyomalzeme mühendisliğinde yeni bir sayfa açtı. Yüksek ısılarda bile formunu koruyan, kimyasallara dayanıklı ve en önemlisi kemiğin doğal yapısına çok benzeyen bu malzeme, artık beyin cerrahisinden diş hekimliğine kadar her yerde.
Peki, PEEK'i diğer plastiklerden ayıran ve onu vücudumuzun içine yerleştirilecek kadar güvenli kılan özellikler nelerdir?
PEEK (Polietereterketon), yarı kristal yapıda, yüksek performanslı bir termoplastiktir. "Medikal Sınıf" olması, malzemenin insan vücudunda uzun süre kalabileceğini kanıtlayan en sıkı biyouyumluluk testlerinden (ISO 10993) geçtiği anlamına gelir.
Havacılık ve uzay sanayisinde motor parçalarında kullanılan bu malzeme, vücut içindeki zorlu ortamda (vücut sıvıları, sıcaklık, mekanik yük) bozulmadan yıllarca kalabilir.
PEEK implantların yükselişinin arkasında üç temel "süper güç" yatar:
Bu, cerrahlar için en hayati özelliktir. Titanyum implantlar, röntgen veya BT taramalarında parlak beyaz lekeler (artefakt) oluşturur ve implantın arkasındaki kemiği görmeyi engeller. PEEK ise radyolüsenttir; yani X-ışınlarını geçirir ve filmlerde görünmez. Cerrahlar, ameliyattan aylar sonra bile implantın etrafındaki kemik kaynamasını net bir şekilde izleyebilirler.
Titanyum çok serttir. Yük bindiğinde esnemez ve yükün tamamını kendi taşır. Bu durum, "Stress Shielding" (Stres Kalkanlaması) denilen soruna yol açar: Yük almayan kemik tembelleşir ve zamanla erir. PEEK'in elastisite modülü (esneklik katsayısı), insan kortikal kemiğine çok yakındır. Yükü kemikle paylaşır, böylece kemik yoğunluğunun korunmasına yardımcı olur.
PEEK, biyolojik olarak "inert" bir malzemedir. Vücutla reaksiyona girmez, korozyona uğramaz ve alerjik reaksiyon riski metallere göre çok daha düşüktür.
PEEK'in en yaygın kullanıldığı alandır. Bel veya boyun fıtığı ameliyatlarında, iki omur arasına yerleştirilen "kafesler" (cages) genellikle PEEK'ten yapılır. Bu kafeslerin içi kemik grefti ile doldurulur ve omurga füzyonu sağlanır.
Kırık sabitleme plakaları, vidalar ve parmak eklem protezlerinde kullanılır. Özellikle karbon fiber ile güçlendirilmiş PEEK (CFR-PEEK), metal kadar güçlü ama çok daha hafiftir.
Kaza veya tümör nedeniyle kafatasının bir bölümü alındığında, hastaya özel 3D yazıcı veya CNC ile üretilen PEEK implantlar, kafatası boşluğunu mükemmel bir estetikle kapatır.
Metal alerjisi olan hastalar için implant gövdelerinde, protez altyapılarında ve geçici kaplamalarda kullanılır. Doğal diş rengine yakın olması estetik bir avantajdır.
Bu savaşın galibi, kullanım yerine göre değişir:
Mekanik Güç: Titanyum hala daha güçlüdür.
Görüntüleme ve Kemik Uyumu: PEEK açık ara öndedir.
Tutunma: Titanyumun yüzeyine kemik daha kolay yapışır. Ancak yeni nesil PEEK implantlar, yüzeyleri pürüzlendirilerek veya titanyum tozu ile kaplanarak bu açığı kapatmaktadır.
Medikal Sınıf PEEK, sadece "bir plastik parçası" değil, malzeme biliminin insan anatomisine saygısının bir ürünüdür. Radyolojik görünmezliği ve kemik dostu mekanik yapısıyla, özellikle omurga cerrahisinde standartları yeniden belirlemiştir. Gelecekte, 3D baskı teknolojisinin gelişmesiyle birlikte vücudumuzdaki "yedek parçaların" çoğunun bu akıllı polimerden üretileceği kesindir.
