Otomobillerden ağır iş makinelerine, konveyör bantlarından rüzgar türbinlerine kadar sürtünmenin olduğu her yerde "Gres" vardır. Ancak gres, sadece kıvamlı bir yağ değildir; hassas bir kimyasal mühendislik ürünüdür.
Dünya genelinde üretilen greslerin yaklaşık %70 ila %75'i Lityum bazlıdır. Bu devasa pazarın kalbinde ise tek bir kritik bileşen yatar: Lityum Hidroksit (LiOH). Peki, bu beyaz toz, nasıl oluyor da metalin metale sürtünmesini engelleyen yüksek performanslı bir yağlayıcıya dönüşüyor?
Gres yağını anlamak için "Sünger" analojisi en doğru yaklaşımdır:
Baz Yağ (%80-90): Yağlamayı yapan sıvıdır (Mineral veya sentetik).
Kalınlaştırıcı (%10-20): Yağı bünyesinde hapseden yapıdır (Sünger).
Katkı Maddeleri (%0-5): Pas önleyici, aşınma önleyici ekstralar.
İşte Lityum Hidroksit, bu "Süngeri" (yani sabunu) oluşturmak için kullanılır.
Gres üretiminin en kritik aşaması, bir asit ile bir bazın reaksiyona girerek "Sabun" oluşturmasıdır. Lityum greslerde bu süreç şöyle işler:
Baz: Lityum Hidroksit Monohidrat (LiOH.H2O)
Asit: Genellikle Hint yağından elde edilen 12-Hidroksistearik Asit (12-HSA).
Bu iki madde reaktör kazanında ısıtıldığında Lityum 12-Hidroksistearat adı verilen metalik bir sabun oluşur. Bu sabun, mikroskobik lifli bir yapıya sahiptir. Baz yağ bu liflerin arasına girer ve hapsolur. Sonuç: Akmayan, yüzeye tutunan, pürüzsüz ve parlak bir gres yağı.
Sodyum veya Kalsiyum yerine neden Lityum? Çünkü Lityum Hidroksit ile üretilen gresler, "Çok Amaçlı Gres" (Multi-Purpose Grease) tanımının tam karşılığıdır:
Su Direnci: Sodyum sabunlu gresler suda çözünürken, lityum gresler suya karşı dirençlidir. Yağmurda veya ıslak ortamda metal yüzeyden hemen akıp gitmez.
Yüksek Damlama Noktası (Dropping Point): Lityum gresler yaklaşık 190°C - 200°C sıcaklığa kadar formunu korur (eriyip akmaz). Bu, araç tekerlek rulmanları gibi ısınan parçalar için kritiktir.
Mekanik Stabilite: Çalışma sırasında sürekli ezilen ve çalkalanan gres, lityum sabunu sayesinde yapısını bozmaz ve yumuşamaz.
Pompalanabilirlik: Merkezi yağlama sistemlerinde ince boruların içinden donmadan veya tıkanmadan rahatça ilerleyebilir.
Standart lityum greslerin yetersiz kaldığı çok yüksek sıcaklıklar (sürekli 160°C ve üzeri) için Lityum Kompleks gresler üretilir.
Burada Lityum Hidroksit, 12-Hidroksistearik asidin yanı sıra, borik asit veya azelaik asit gibi ikinci bir "kompleksleştirici" asit ile reaksiyona sokulur. Sonuçta ortaya çıkan gresin damlama noktası 260°C'nin üzerine çıkar. Bu, Lityum Hidroksit'in kimyasal esnekliğinin bir kanıtıdır.
Günümüzde Lityum Hidroksit, sadece gres üreticilerinin değil, batarya üreticilerinin de en çok aradığı hammaddedir. Elektrikli araç bataryalarındaki devasa talep, Lityum Hidroksit fiyatlarını ve bulunabilirliğini etkilese de, gres endüstrisi için bu malzemenin yeri doldurulamazdır. Çünkü şu an için fiyat/performans dengesinde lityum sabununun yerini tutabilecek tek bir alternatif (kalsiyum sülfonat gibi niş ürünler hariç) bulunmamaktadır.
Bir rulmanın sessizce dönmesini, bir iş makinesinin çamur içinde çalışmasını veya aracınızın sorunsuz yol almasını sağlayan o sarı/kahverengi gres yağının arkasındaki güç, Lityum Hidroksit'in eşsiz kimyasından gelir. Kaliteli hammadde kullanımı, gresin ömrünü, dolayısıyla makinenin ömrünü belirleyen en temel faktördür.
