Deri, insanlık tarihinin en eski malzemelerinden biridir. Ancak ham hayvan derisi, işlenmediği takdirde kısa sürede kokuşup çürüyen organik bir maddedir. Bu organik yapıyı bozulmayan, esnek ve dayanıklı bir ürüne dönüştüren sürece tabaklama (sepileme) denir. Günümüzde dünya deri üretiminin yaklaşık %80-85’i, Krom Tuzları kullanılarak yapılmaktadır.
Peki, neden binlerce yıllık bitkisel yöntemler yerine krom tercih ediliyor ve bu süreçte neler yaşanıyor?
1858 yılında keşfedilen ve 19. yüzyılın sonlarında endüstriyel hale gelen krom tabaklama, derinin "Bazik Krom Sülfat" tuzları ile işlenmesi sürecidir. Bu işlem sonucunda deri, kendine has buz mavisi bir renk alır. Bu yarı mamul ürüne sektörde "Wet Blue" (Islak Mavi) adı verilir.
Kullanılan ana kimyasal madde genellikle Krom (III) Sülfattır.
Derinin ana yapısı kollajen adı verilen protein liflerinden oluşur. Tabaklamanın amacı, bu lifleri stabilize etmektir.
Hazırlık: Deri asidik bir ortamda (pikaj işlemi) hazırlanır. Bu, kromun derinin en iç katmanlarına kadar nüfuz etmesini sağlar.
Penetrasyon: Krom molekülleri, derinin lif yapısı arasına girer ancak henüz bağlanmaz.
Bazifikasyon: Ortamın pH değeri yavaşça yükseltilir. Bu aşamada krom molekülleri büyür ve kollajen liflerindeki karboksil grupları ile çapraz bağlar (cross-linking) kurar.
Sonuç: Krom, kollajen liflerini birbirine adeta "kilitler". Bu kilitleme sayesinde deri, bakterilerin saldırısına, suya ve ısıya karşı dirençli hale gelir.
Bitkisel tabaklamaya (palamut, kestane vb.) göre krom tabaklamanın çok belirgin endüstriyel avantajları vardır:
Hız: Bitkisel tabaklama haftalar hatta aylar sürebilirken, krom tabaklama bir günden kısa sürede tamamlanabilir.
Isı Direnci: Kromlu deriler, kaynar suya (yaklaşık 100 dereceye) maruz kalsa bile büzüşmez. Bitkisel derilerde bu sınır daha düşüktür.
Yumuşaklık ve Esneklik: Ayakkabı sayası, giysilik deri ve döşemelik deri için istenen yumuşaklık en iyi kromla elde edilir.
Boya Tutma: Kromlu deriler (Wet Blue), boyama aşamasında renkleri çok canlı ve homojen bir şekilde alır.
Deri sanayisinde krom denilince akla gelen en büyük endişe çevre ve insan sağlığıdır. Burada çok önemli bir ayrım vardır:
Krom 3 (Trivalent Krom): Doğada bulunan ve tabaklamada kullanılan formdur. Doğru proseslerle işlendiğinde insan sağlığına doğrudan bir tehdit oluşturmaz.
Krom 6 (Heksavalent Krom): Bu, istenmeyen, kanserojen ve alerjik formdur. Tabaklama işleminde Krom 6 KESİNLİKLE kullanılmaz. Ancak, üretim sırasında yanlış pH kontrolü, kalitesiz yağların kullanımı veya aşırı ısıtma gibi hatalar, zararsız olan Krom 3'ün oksitlenerek tehlikeli Krom 6'ya dönüşmesine neden olabilir.
Modern tabakhaneler, bu dönüşümü engellemek için anti-oksidanlar ve özel bitkisel tanenler (mimosa gibi) kullanarak süreci kontrol altında tutar.
Krom tuzları, modern deri sanayisinin bel kemiğidir. Ham deriyi, lüks çantalardan dayanıklı botlara dönüştüren bu element, doğru yönetildiğinde hem ekonomik hem de yüksek performanslı bir çözüm sunar. Sektörün geleceği ise "Kromsuz Tabaklama" (Chrome-Free) arayışlarıyla, mevcut krom teknolojisinin çevresel etkilerini minimize etme (Düşük Kromlu Atık Su yönetimi) arasında dengelenmektedir.
Tüketici olarak satın aldığınız yumuşak bir deri ceketin arkasında, krom moleküllerinin kollajen lifleriyle kurduğu o güçlü kimyasal bağ yatmaktadır.
